Μνημεία

Κάστρο Μυτιλήνης
Στο βόρειο μέρος της πόλης , ανάμεσα σ’ ένα καταπράσινο πευκώνα και στη θάλασσα υψώνονται τα απομεινάρια του κάστρου της Μυτιλήνης. Διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση και είναι ένα από τα μεγαλύτερα κάστρα του μεσογειακού χώρου. Η οικοδόμησή του και η ενίσχυσή του έγινε σε διάφορες χρονικές περιόδους. Πιθανολογείται ότι κτίσθηκε την βυζαντινή εποχή στους χρόνους του Ιουστινιανού.Σημαντική όμως ανακαίνιση δέχτηκε από τον Φραγκίσκο Γατελούζο στα χρόνια της ηγεμονίας του στο νησί. Αυτή την περίοδο πιστεύεται ότι ήταν ένα από τα πιο απόρθητα και ισχυρά κάστρα. Μέσα σ’ αυτό βρισκόταν και τo παλάτι του , που ονομάζεται “Πύργος της Βασίλισσας”. Στο χώρο του κάστρου σώζεται επίσης μια ρωμαϊκή ή βυζαντινή δεξαμενή φτιαγμένη από αδιάβροχο υλικό. Στις πύλες και σε διάφορα άλλα σημεία του κάστρου υπάρχουν οικόσημα των Παλαιολόγων και των Γατελούζων. Κάτω από τo κάστρο υπάρχουν στοές μεγάλου μήκους , στις οποίες συγκεντρώνονταν τα γυναικόπαιδα σε εμπόλεμη περίοδο. Ο θρύλος θέλει τις στοές να έχουν έξοδο και μάλιστα σε μεγάλη απόσταση από τo κάστρο. Τα τείχη του διατηρούνται σε καλή κατάσταση και είναι δείγματα άριστης οχυρωματικής αρχιτεκτονικής.
Αρχαίο Θέατρο Μυτιλήνης
Aπό το Aρχαίο Θέατρο Mυτιλήνης σώζεται η τελευταία οικοδομική φάση του μνημείου, που χρονολογείται στα Yστερορωμαϊκά χρόνια.Tο σχήμα της ορχήστρας είναι κυκλικό, με διάμετρο περίπου 24,20 μ. H ορχήστρα ορίζεται από το εντελώς κατεστραμμένο κοίλο με τοίχο που έφερε ορθομαρμάρωση. H σκηνή διαιρείται από τρεις διαδρόμους. Στον μεσαίο βρέθηκε κτιστός οχετός για την απορροή των υδάτων. Στα δυτικά της ορχήστρας υπάρχουν δύο δωμάτια σκαμμένα στο βράχο του κοίλου.H πρώτη οικοδομική φάση του Θεάτρου της Mυτιλήνης χρονολογείται στην πρώιμη ελληνιστική περίοδο, όπως αποδεικνύουν τα εδώλια και τα αρχιτεκτονικά μέλη, που βρέθηκαν επί τόπου ή χρησιμοποιημένα σε δεύτερη χρήση για την οικοδόμηση του Kάστρου της Mυτιλήνης.Kατά την Yστερορωμαϊκή περίοδο το Θέατρο μετασκευάσθηκε. Tο πεταλόσχημο κοίλο του υπολογίζεται ότι στη φάση αυτή θα είχε χωρητικότητα περίπου 10.000 θεατών. O Πλούταρχος, στο βίο του Πομπηίου (Πομπήιος, 42) διέσωσε την πληροφορία ότι ο Pωμαίος στρατηγός θαύμασε το Θέατρο της Mυτιλήνης και αντέγραψε το σχέδιό του στο Θέατρο που έκτισε στη Pώμη το 55 π.X.

Kατά το 1968 ο τότε έφορος Aρχαιοτήτων B. Πετράκος προέβη σε αναστήλωση του περιφερειακού τοίχου της ορχήστρας καθώς και σε αποκατάσταση των δύο δωματίων δυτικά της ορχήστρας. Kηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος, ακολούθως συμπεριλήφθηκε στην κήρυξη της πόλης της Mυτιλήνης ως αρχαιολογικού χώρου. H Eφορεία είχε εισηγηθεί στις Kεντρικές Yπηρεσίες του YΠ. ΠO. από το 1994 την απαλλοτρίωση των ιδιωτικών οικοπέδων, όπου χωροθετείται το Aρχαίο Θέατρο Mυτιλήνης.

H πρώτη ανασκαφική έρευνα έγινε το 1928 από τον Δημήτριο Eυαγγελίδη. O ίδιος το 1958 επανέλαβε την έρευνα κυρίως στο χώρο της ορχήστρας και της σκηνής. O B. Πετράκος προέβη σε καθαρισμό και αποτύπωση του χώρου το 1967.
Γενί Τζαμί Μυτιλήνης
Tο Γενί – Tζαμί (το Nέο Tέμενος), σημαντικό για τη Mυτιλήνη ιστορικό μνημείο της τρίτης δεκαετηρίδας του 19ου αιώνα είναι το μεγαλύτερο και λαμπρότερο μουσουλμανικό τέμενος της πόλης, κι ενα απ’ τα χαρακτηριστικότερα της εποχής αυτής στον Eλλαδικό χώρο. Aπό αρχιτεκτονική και αισθητική άποψη, είναι απ’ τα πιό ενδιαφέροντα κτίσματα της Mυτιλήνης, αντιπροσωπευτικό της εποχής του και της ενδιαφέρουσας οθωμανικής τέχνης που αναπτύχθηκε σ’ ελληνικό έδαφος και φτιάχτηκε από Eλληνικά χέρια, που άφησαν εμφανή τα σημάδια τους σ’ αυτή τη δημιουργία.Το Γενί Τζαμί, μετά τις εργασίες ανάπλασης και αναστήλωσής του, λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος και θα φιλοξενεί εκδηλώσεις του Δήμου
Αρχοντικό Βαρελτζίδαινας
Το Αρχοντικό της Βαρελτζίδαινας βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού της Πέτρας. Κτίστηκε στο τέλος του 18ου αιώνα. Πρόκειται για χαρακτηριστικό αρχοντικό οίκημα της περιόδου αυτής, στο οποίο συνδυάζονται τυπικά γνωρίσματα της τοπικής αρχιτεκτονικής παράδοσης με επιδράσεις από την Ανατολή και από τη Βόρειο Ελλάδα.Το κτήριο είναι διώροφο, με λιθόκτιστο συμπαγές ισόγειο που προσδίδει στο οίκημα φρουριακό χαρακτήρα. Ο όροφος είναι κατασκευασμένος με “μπαγδαντί” και χωρίζεται σε έξι δωμάτια περιμετρικά του οντά, που κοσμούνται με αξιόλογες χαρακτηριστικές, για την εποχή, τοιχογραφίες.
Ακρόπολη Ερεσσού (“Μαστός”)
Η ακρόπολη της Ερεσσού εντοπίζεται πάνω σε φυσικό οχυρό λόφο στην ΝΔ παραλία και κατά την αρχαιότητα μαρτυρείται με το όνομα “Μαστός”. Ο Koldewey υπολόγισε το μήκος του περιβόλου της ακρόπολης σε 1 χλμ. και την έκταση του χώρου που περιλάμβανε σε 45 στρέμματα περίπου. Πολλά κομμάτια από τον αρχαίο περίβολο της πόλης σώζονται λίγο πιο πάνω από την υπώρεια του λόφου. Είναι κτισμένα από τραχείτη λίθο με λεσβία τοιχοδομία. Η οικοδομή των τμημάτων του τείχους που σώζονται παρουσιάζει ποικιλομορφία και χρονολογείται στην αρχαϊκή περίοδο. Ο Koldewey διέκρινε πύλες και πύργους εξωτερικά.
Στην ελληνιστική περίοδο έγινε επέκταση της πόλης νότια του αρχικού περιβόλου στην περιοχή του λιμανιού. Προστίθενται άλλα περίπου 15 στρέμματα στον κατοικήσιμο χώρο και κατασκευάζεται νέος περίβολος. Το νέο τείχος είναι κτισμένο με ισόδομη οικοδομή.
Σήμερα, σώζονται στην κορυφή του λόφου λείψανα του μεσαιωνικού κάστρου κτισμένου στην εποχή των Γατελούζων. Ηταν σε χρήση ως την κατάληψη της Λέσβου από τους Τούρκους (1462).
Το Ιερό της Κλοπεδής
Το Ιερό της Κλοπεδής αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα δείγματα αρχαϊκής αρχιτεκτονικής του νησιού. Είναι κτισμένο στη κορυφή ενός υψιπέδου δυτικά της κωμόπολης της Αγίας Παρασκευής.
Δεν είναι γνωστό σε ποια θεότητα ήταν αφιερωμένο το Ιερό. Η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως εν μέρει τα οικοδομικά λείψανα δύο αρχαϊκών ναών. Η μετέπειτα χρήση του χώρου μας είναι άγνωστη γιατί δεν έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες συστηματικές ανασκαφές. Στον τελευταίο πόλεμο, και κυρίως μετά από αυτόν, ο αρχαιολογικός χώρος υπέστη σημαντικές καταστροφές και βλάβες.
Ρωμαϊκό Υδραγωγείο Μόριας
Τμήμα τοξοστοιχίας του ρωμαϊκού υδραγωγείου της Μυτιλήνης στη θέση Μόρια.Σώζεται στη θέση αυτή τοξοστοιχία μήκους 170 μ., με 17 τόξα. Κάθε άνοιγμα υποδιαιρείται σε 3 επάλληλα τόξα που στηρίζονται σε πεσσούς. Κάθε πεσσός έχει επίκρανο, με κυμάτιο και άβακα.Στην τοιχοποιία χρησιμοποιήθηκε το “έμπλεκτον” σύστημα. Οι πεσσοί και οι θολίτες των τόξων είναι από ντόπιο μάρμαρο. Το ρωμαϊκό υδραγωγείο της Μυτιλήνης, είναι έργο πιθανώς του τέλους του 2ου ή των αρχών του 3ου μ.Χ. αιώνα.
Πολιόχνη – Λήμνος
Ένας από τους σπουδαιότερους οικισμούς του Αιγαιακού χώρου κατά την 3η χιλιετία π.Χ.Η Πολιόχνη της Λήμνου ανήκει στον ίδιο πολιτισμό που ανήκει η Τροία της ίδιας εποχής. Ο κατεξοχήν νησιωτικός αυτός πολιτισμός της 3ης χιλιετίας π.Χ. αναπτύχθηκε στα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου και το ανατολικότερο σημείο του είναι η Τροία στα Μικρασιατικά παράλια.Οι οικοδομικές φάσεις του προϊστορικού οικισμού της Πολιόχνης καλύπτουν χωρίς διακοπή όλη την 3η χιλιετία π.Χ.
Η πόλη της κίτρινης περιόδου καταστρέφεται από φυσικά αίτια, ίσως σεισμό, στο τέλος της 3ης χιλιετίας π.Χ. Η πόλη εγκαταλείφθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα και επαναδραστηριοποιήθηκε, αλλά σποραδικά, κατά τη 2η χιλιετία π.Χ.

Σήμερα αποτελεί έναν πλήρη οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο, μετά από τις επεμβάσεις του 1994.
Κάστρο Μύρινας – Λήμνος
Το κάστρο κτίστηκε το 1186 μ.χ από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α’ Κομνηνό επάνω στα ερείπια αρχαίας ακρόπολης, για να προστατεύει με τις πολεμίστρες του τη Μύρινα.Τα τείχη του επισκευάστηκαν την περίοδο 1207-1214 από τον φιλόκαλο Ναβιγκαγιόζο , βενετό άρχοντα, και το Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγο. Νεότερες επισκευές έγιναν το 1477 και στα τέλη του 16ου αιώνα.Το κάστρο έχει δυο εισόδους και από τη βόρεια πλευρά του έχει τριπλό τείχος. Λόγω της φυσικής του οχυρότητας θεωρούνταν ως ένα από τα ισχυρότερα φρούρια του Αιγαίου. Στα 1770 πάνω στο κάστρο είχαν κλειστεί οι Τούρκοι που πολιορκούνταν από τους Ρώσους των αδελφών Ορλώφ, οι οποίοι είχαν φτιάξει στην κορυφή ενός λόφου στα νότια της πόλης ένα οχυρωματικό έργο που σώζεται ως σήμερα κι είναι γνωστό ως ντάπια. Τον ίδιο χρόνο όταν οι Έλληνες κάτοικοι του νησιού εγκαταλείφθηκαν από τους Ρώσους γνώρισαν την εκδικητική μανία των οθωμανών Τούρκων. Εκατοντάδες σφαγιάστηκαν, οι πρόκριτοι του νησιού, οι ιερείς, ο μητροπολίτης Λήμνου Ιωακείμ ο Β’ ο Χίος απαγχονίστηκε μπροστά στο ναό της Αγίας Τριάδος. Μαρτύρησε επίσης ο σπουδαίος διδάσκαλος Ιερομόναχος Κοσμάς.